جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
31
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
و از آنها انفرادا و يا براى استفادهء ديگران بهرهمند شوند ، ولى در عينحال انسان بايد سعى نمايد كه به وسيلهء نكتهسنجىهاى شخصى و انتقاد درست شرح مستقل و جداگانهاى از آنچه به رأى العين پى برده است بازگويد . » 3 - ايالات جنوب غربى در انتهاى جنوب غربى توجه شما را به گوشهاى از اين كشور جلب خواهم كرد كه آنجا در طبيعت به حد وفور نعمتهائى هست كه گاهى انسان از آن تمتع يافته و زمانى هم ابراز نفرت كرده است در آنجائى كه رودخانههاى قابل كشتيرانى از ميان دشتى مىگذرد كه روزگارى كشتوكار عالى داشته هرچند كه اينك به صورت اراضى عاطل و ريگزار درآمده است . در همان جائى كه اقدامات وسيع آبيارى يادگارهاى پايدار اين صنعت و كار و نشانهء جنبوجوش عمومى بوده است كه شايد قرون آينده هم نظير آن را پيش نخواهد آورد ، اكنون اسكلههاى درهمشكستهاى در ميان آبهاى متروك در زمينهاى بىحاصل فراافتاده است . در آنجا سابقا كرانههاى رودخانه را شهرهاى بزرگى آراسته بود و ستونها و تالارهاى كاخهاى عظيم بر رأس تپههاى بلند قرار داشت و پادشاهان جليل القدر چون كوروش و داريوش و اسكندر و شاپور يا از بركت فتح و ظفرى خطير بر آن حدود دست يافته بودند و يا هنگام عبور به منظور تمتع از وسايل تجمل و آسايش بىهمتاى آن ، چند صباحى در آن محل استراحت كردند . در اين مورد اندكى تأمل نموده خاطرنشان مىسازم كه جرقههاى صنعت و تجارت را كه اخيرا در اين ناحيه تجديد گرديده است نسل حاضر نبايد بدون اينكه آن را به شعلههاى فروزانى تبديل ساخته باشد تحويل آيندگان بدهد . اين ناحيهء خيالانگيز در كنار محل معروفتر ديگرى متعلق به دوران قديم واقع است . كرانههاى آن بوسيلهء مصب پهناورى شستشو مىشود كه آبهاى مشترك دجله و فرات را به خليج فارس مىرساند . در آنجا ما به سرزمينى مىرسيم كه در روايات مقدس و تاريخ كفار قدر و مقام برابر دارد ما مىتوانيم بوسيلهء